Pokrzywa zwyczajna – właściwości i zastosowanie

0
263

Pokrzywa jest rośliną od dawna wszechstronnie wykorzystywaną, przy czym wśród roślin użytkowych należy do najbardziej niedocenianych. Ma zbawienny wpływ na organizm. Stanowi źródło wielu ważnych składników, w tym cennych witamin i minerałów.

Wygląd i występowanie

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.) jest byliną, osiągającą do 1,5 m wysokości. Jest gatunkiem rozpowszechnionym w strefie klimatu umiarkowanego. Porasta głównie miejsca zacienione. Występuje na żyznych siedliskach ruderalnych, przy zabudowaniach, w zaroślach, na obrzeżach lasów. Pojawia się także jako chwast w zaniedbanych ogródkach. Łodyga rośliny jest sztywna, czterokanciasta, obficie ulistniona, z kolei liście – grubo ząbkowane, ciemnozielone. Zarówno łodyga jak i liście charakteryzują się szczeciniastym owłosieniem z dłuższymi, sztywnymi włoskami parzącymi. Pokrzywa zwyczajna posiada kwiaty niepozorne, zielone, zebrane w zwisające grona, umiejscowione w katach liści.

Uprawa

Surowcem zielarskim jest liść – Folium Urticae i korzeń – Radix Urticae.

Z jednej rośliny można przeprowadzać dwa, a nawet trzy zbiory w ciągu roku. Ścina się tylko młode pędy tuż przed kwitnieniem. Po lekkim przewiędnięciu ziela zrywa się liście. Natomiast korzenie wykopuje się jesienią lub wczesną wiosną, po czym oczyszcza się je z ziemi i odcina części nadziemne. Na specjalne życzenie odbiorcy zbiera się ziele. Liście, ziele i korzenie suszy się w dobrze zacienionych, przewiewnych suszarniach. Prawidłowo zebrane i wysuszone liście powinny być zdrowe, niepokruszone oraz intensywnie zielone. Suszone ziele składa się wyłącznie z ulistnionych, niezdrewniałych łodyg.

Skład

Pokrzywa zawiera karotenoidy, chlorofile, garbniki, witaminy B1, B2, C, E i K oraz znaczne ilości soli mineralnych, w tym wapnia, fosforu, magnezu, manganu, żelaza.

Zastosowanie

W lecznictwie ludowym korzeń pokrzywy stosowano w leczeniu kamicy nerkowej i pęcherzowej. Obecnie w nowoczesnej medycynie wyciągi wodno-alkoholowe z korzenia, zawierające sitosterole wykorzystywane są najczęściej w leczeniu łagodnego przerostu prostaty, w początkowym stadium choroby. Chociaż nie likwidują choroby, to spowalniają jej rozwój.

Pokrzywa jest środkiem pomocniczym w leczeniu cukrzycy typu 2. Liście i ziele nieznacznie obniżają poziom cukru we krwi. Są też stosowane w stanach zapalnych dróg moczowych oraz skóry. Pokrzywę wykorzystuje się jako środek moczopędny w schorzeniach nerek, zapaleniach dróg moczowych, kamicy nerkowej i pęcherzowej. Wpływa dodatnio na procesy przemiany materii, dzięki bogactwie witamin i pierwiastków śladowych. Pobudza działalność gruczołów wydzielania wewnętrznego. Z powodu flawonoidów, garbników i witaminy K działa przeciwkrwotocznie, zwiększa poziom hemoglobiny i liczbę erytrocytów, stąd korzystna jest w leczeniu anemii. Pokrzywa polecana jest także przy biegunkach, w czerwonce, poprawia perystaltykę jelit. Ułatwia przyswajanie pokarmów, zmniejsza stany zapalne przewodu pokarmowego, pobudza wydzielanie soku żołądkowego i działa żółciopędnie. Zalecana jest przy hemoroidach oraz jako środek tamujący krwawienia zewnętrzne i wewnętrzne. Szczególnie pomocna jest na wiosenne osłabienie, gdyż stwierdzono w surowcach istnienie czynników pobudzających wytwarzanie interferonu i antygenów wirusowych.

Pokrzywa używana miejscowo sprzyja gojeniu się ran, czyraków i wrzodów. Z pokrzywy i krwawnika sporządza się płynne wyciągi, które stosowane do wewnątrz tamują krwawienia nosa, jelit, macicy i płuc. Zewnętrznie odwar z liścia pokrzywy używany jest do płukania jamy ustnej i gardła, a także do irygacji przy upławach.

Z liści pokrzywy pozyskiwany jest chlorofil do celów kosmetycznych i farmaceutycznych, np. wykorzystuje się go w leczeniu choroby popromiennej. Wyciągi z pokrzywy znalazły również zastosowanie w kosmetyce m.in. do pielęgnacji włosów.

W kuchni pokrzywa zwykle traktowana była jak pożywienie głodowe. Roślina stanowi cenny składnik pokarmowy ze względu na dużą zawartość i zróżnicowanie soli mineralnych, witamin, białek. Z pokrzyw sporządzano zupy lub okrasę do ziemniaków. Lokalnie przyrządzano z nich postne potrawy w czasie Wielkiego Tygodnia. Pokrzywy mogą być spożywane analogicznie jak szpinak, po obróbce cieplnej – przynajmniej po sparzeniu, przy czym zalecane jest gotowanie ich w niewielkiej ilości wody z dodatkiem masła, czosnku lub po wysuszeniu. Suszone liście używane są do sporządzania zimą rozgrzewających naparów. W kuchni wykorzystuje się tylko młode pokrzywy o wysokości 15–20 cm zbierane w okresie od przedwiośnia do maja, później zrywa i spożywa się jedynie młode liście z wierzchołków pędów. Stare pokrzywy nie nadają się do jedzenia, ponieważ są włókniste oraz zawierają w liściach cystolity szkodliwe dla nerek.

Działania niepożądane i przeciwwskazania

Przeciwwskazaniem do picia odwarów z pokrzywy są krwotoki wywołane polipami, nowotworami macicy bądź przydatków. Ostrożność należy zachować w przypadku osób chorych na nerki. Niekiedy u osób wrażliwych i przy większych dawkach wyciągów występują reakcje alergiczne, także przy stosowaniu preparatów zewnętrznych.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here